Chainspotters.nl

Het zit tussen je oren

Als iemand in de wandelgangen of zelfs in de spreekkamer het oordeel velt dat het tussen je oren zit, heb je vrijwel zeker een aspecifieke klacht. Dat is een klacht waarbij de boosdoener niet met een echo, een röntgenfoto, een scan, een test of een laboratorium onderzoek is op te sporen. Een lichamelijk oorzaak voor de pijn is niet aan te tonen en als je zegt dat je pijn hebt zal men je op je woord moeten geloven.
Als op de scan een uitstulping van de tussenwervelschijf is aan te wijzen, heb je een specifieke klacht. De hernia veroorzaakt pijn en geen enkel weldenkend mens zal de hernia of de bijbehorende klachten tussen je oren zetten.

Juist dat laatste, de klachten tussen je oren zetten, gaan we niet alleen met aspecifieke maar ook met specifieke klachten doen. Dat suggereert een psychische verklaring maar niets is minder waar. We parkeren klachten niet in het niemandsland tussen de oren, maar verklaren het ontstaan van een klacht uit de programmering van de sensomotorische cortex die inderdaad tussen je oren zit. We gaan niet alleen op zoek naar de oorzaak van symptomen zoals bijvoorbeeld pijn, uitstraling van de pijn en een doof gevoel bij een hernia, maar zoeken ook de oorzaak van de hernia en allerlei andere klachten.

Bij het zoeken naar een verklaring voor het ontstaan van klachten zien we dat juist de term "klacht" voor verwarring zorgt. Iemand kan klagen over symptomen als pijn of jeuk, over gevolgen voor het dagelijks leven als beperking van bewegingen en gebrek aan nachtrust of over consequenties als verzuim, het uitstellen van een vakantie of het niet verlengen van een arbeidscontract. Als het lukt om de oorzaak van die klachtenketen in een diagnose te vatten, zien we een boosdoener als een hernia of een tenniselleboog soms ook als klacht benoemd. En dat geldt zeker als de boosdoener ontbreekt, je hebt dan lage rugklachten. We moeten dus eerst duidelijkheid scheppen over wat de term klacht inhoudt en wat daar buiten valt.

Hetzelfde geldt voor de term "oorzaak" die kan duiden op een hernia als oorzaak van de symptomen maar ook op de oorzaak van de hernia zelf. Ook als het duidelijk is over welke oorzaak het gaat, zien we verschillende invullingen. Wat de een ziet als oorzaak is voor de ander een risicofactor of zelfs een oorzakelijke risicofactor.

Om verwarring te vermijden zetten we de volgende begrippen in een keten van oorzaak en gevolg.

OORZAAK	de primaire oorzaak van wat mis kan gaan in het functioneren van het steun- en bewegingsapparaat
STIMULI	de voedingsbodem of de risicofactoren c.q. de factoren die het ontstaan van een boosdoener ofwel malfunctie bevorderen
MALFUNCTIE	de afwijking van gezond of naar behoren functioneren
KLACHTEN	alle gevolgen die iemand ervaart door de malfunctie
SYMPTOMEN	de kenmerken van de malfunctie
ADL	gevolgen voor activiteiten in het dagelijks leven
CONSEQUENTIES	gevolgen op korte of langere termijn.

De diagnose zit in de paarse pijl, dat is het opsporen van de malfunctie aan de hand van de kenmerkende symptomen eventueel ondersteund door een echo, röntgenfoto, scan, test of laboratoriumonderzoek.
We vragen ons af of het met dit schema op basis van de literatuur mogelijk is om oorzaak en stimuli te onderscheiden en allerlei malfuncties in een correcte diagnose te vatten.

Een correcte diagnose is

- objectief	de diagnose is gebaseerd op te controleren feiten
- geldig	de diagnose bevat een correcte omschrijving van de malfunctie
- betrouwbaar	elke deskundige komt op basis van dezelfde feiten tot dezelfde conclusie.

De kans op een correcte diagnose is het grootst bij specifieke symptomen van een objectief vast te stellen malfunctie als een hernia, een slijtage of een verschoven wervel. Dat wil nog niet zeggen dat de malfunctie is verklaard uit het samenspel van oorzaak en stimuli. In tegendeel, we constateren dat uit de literatuur geen duidelijke verklaring is te destilleren voor het ontstaan van allerlei objectief vast te stellen malfuncties. In de keten van oorzaak en gevolg zijn de vakken oorzaak en stimuli op basis van de literatuur niet of niet eenduidig in te vullen.

De kans op een correcte diagnose neemt af bij aspecifieke klachten, immers er zijn symptomen maar die zijn niet te verklaren uit een malfunctie. Bij gebrek aan te controleren feiten en een objectief vast te stellen malfunctie neemt de kans op gelijkluidende conclusies aanzienlijk af. Desondanks constateren we dat bij aspecifieke klachten de keten van oorzaak en gevolg wèl totaal wordt ingevuld. Dat gebeurt weliswaar op basis van wisselende conclusies uit onderzoek, maar de trend wijst duidelijk in de richting van een psychische verklaring.

We staan voor de vraag of de keten van oorzaak en gevolg wel is in te vullen voor zowel specifieke als aspecifieke klachten. Als dat zou lukken is het mogelijk om met een correcte diagnose de interventie te kiezen waarin niet de gevolgen maar de oorzaak wordt aangepakt.

Om de keten volledig in te kunnen vullen zullen we allereerst meer grip moeten krijgen op het onderscheid tussen oorzaak en stimuli. Waar vind je een sluitende verklaring voor het ontstaan van een malfunctie met zoveel uiteenlopende resultaten van onderzoek?
Omdat we het verlossende antwoord niet in de literatuur vinden voeren we een aantal experimenten uit met versterkte feedback waarin we de invloed van de zwaartekracht op het steun- en bewegingsapparaat testen. De experimenten zijn zo beschreven dat iedereen ze kan herhalen om de uitkomst te controleren.
Voordat we uiteindelijk komen tot een verklaring voor het ontstaan van allerlei klachten ten gevolge van een malfunctie in het steun- en bewegingsapparaat moeten we een aantal vragen beantwoorden, we geven slechts een paar voorbeelden

Stress verhoogt de spierspanning in alle spieren maar waarom uit het gevolg zich bij de een links in de onderrug en bij de ander in de nek of in de rechterbilspier?
Is stress of de manier waarop je daarmee omgaat een oorzaak of een stimulus en als stress een stimulus zou zijn, wat is dan de oorzaak?
Is bij een aspecifieke klacht wel sprake van een malfunctie, die is immers niet aan te tonen?
Een fysiotherapeut kiest voor behandeling van de pijnlijke plek of voor het lokaal versterken van spieren, een Cesartherapeut kiest voor voorwaardenscheppende oefeningen voor het bewegen volgens de norm, een Mensendiecktherapeut kiest voor oefeningen om de natuurlijke houding te bereiken en een manueeltherapeut zet je gewrichten en wervels weer in de juiste stand. Zijn die verschillen in aanpak te herleiden tot een verschillende invulling van de keten van oorzaak en gevolg?
Werkhouding en ergonomie duiken in vrijwel elke verklaring op als oorzaak, maar waar haal je een helder criterium vandaan om de werkhouding en de ergonomie te beoordelen als dat in de literatuur niet is te vinden en van de wildgroei in ergonomie niet is af te leiden?
Werkhouding is het eindpunt van een serie bewegingen. We vinden opmerkingen over natuurlijk bewegen of bewegen volgens een norm maar de termen norm en natuurlijk zijn niet als begrip uitgewerkt.
De sturing van het steun- en bewegingsapparaat zetelt in de hersenen op de sensomotorische cortex. Waarom vinden we de consequentie van dat gegeven in geen enkele aanpak terug?
Moeten we consequenties verbinden aan het feit dat de handen bijna de helft van de cortex beslaan?
Is het te verklaren dat de kracht en krachtverdeling in de hand bij de een anders werkt dan bij de ander?
Om een cortex te programmeren is een ervaring of een leerproces nodig, hetzelfde geldt voor het herprogrammeren van de sturing van het steun- en bewegingsapparaat. Draagt het uitvoeren van een oefening bij aan het herprogrammeren van de cortex?
Waarom gebruikt niet iedereen dezelfde combinatie van spieren als een bewegingsketen?
Is het logisch dat bij de oprichting van de leerstoel fysiotherapie de fysiotherapie zichzelf presenteerde als gevolgengeneeskunde?
Waarom krijgt niet iedereen die zijn skelet als anti-instortapparaat gebruikt klachten en waarom krijgen mensen die op hun houding letten toch klachten.
Is een product met het etiket "ergonomisch verantwoord" per definitie een veilig product?

We zoeken een antwoord op deze en op vele andere vragen en komen tot een verklaring voor het ontstaan van zowel specifieke als aspecifieke klachten. We ronden af met een discussie op argumenten over de consequenties en geven een lijst met praktische tips voor mensen met klachten en voor therapeuten.

De redactie van het boek is in een afrondende fase. Op deze site houden we u op de hoogte van de te verwachten publicatiedatum.

Deze pagina afdrukken